زمينه هاى فكرى و اجتماعى حقوق بشر
علی ناظم زاده
/ قسمت چهارم
(شنبه،
1385/5/14 ـ 17:00)
اعلاميه جهانى حقوق بشر
اقدامات و فعاليتهاى فكرى و علمى در مسير تحقق حقوق بشر، به منشورى كلى و همه جانبه منتهى شد كه موسوم به اعلاميه جهانى حقوق بشر مىباشد. در اواسط جنگ جهانى دوم، سران دولتهاى آمريكا و انگلستان در كشتى جنگى در اقيانوس اطلس، منشور «آتلانتيك» را امضا كردند و پس از آن دولتهاى ديگر نيز با امضاى اين منشور 8 مادهاى مقدمات تأسيس سازمان ملل متحد را فراهم آوردند. منشور ملل متحد و تأسيس رسمى سازمان ملل متحد در سال 1945، موجب توجه بيشتر به حقوق بشر شد تا آن جا كه در ماده 55 منشور ملل متحد، تدوين اعلاميه جهانى حقوق بشر تصريح شد و كميسيون ويژه حقوق بشر كه از نمايندگان كشورهاى عضو تشكيل شده بود، پس از 85 جلسه بحث و بررسى، پيش نويس اين اعلاميه را تقديم سازمان ملل متحد كرد و اين اعلاميه در 10 دسامبر 1948 با 48 رأى مثبت و 8 رأى ممتنع (كشورهاى روسيه، روسيه سفيد، اوكراين، چكسلواكى، يوگسلاوى، پولند، آفريقاى جنوبى و عربستان) در يك مقدمه و 30 ماده به تصويب عمومى رسيد و رسميت جهانى يافت. اهداف اصلى اين اعلاميه كه در مقدمه آن ذكر شده، حفظ عدالت و صلح و آزادى و برچيده شدن فقر و تبعيض نيز تساوى حقوق انسانى است كه به طور مجمل به حقوق مطرح در آن اشاره مىنماييم.
ـ آزادى و برابرى همه انسانها (ماده 1) مساوات و عدم تبعيض نژادى، زبانى، دينى، سياسى و جنسى (ماده 2) حق زندگى، آزادى و امنيت (ماده 3) حق برخوردارى يكسان از حمايت قانون، عدم بردهدارى و شكنجه، منع تبعيد و بازداشت خودسرانه و مداخله در امور خصوصى، حق مراجعه به محاكم صالحه و حق برائت و... (مواد 4، 5، 6، 7، 8، 9، 10، 11 و 12) حق عبور و مرور آزادانه و ترك يا بازگشت به كشور(ماده 13) حق پناهندگى در برابر آزار و شكنجه (ماده 14) حق داشتن تابعيت و منع سلب خودسرانه آن (ماده 15) حق ازدواج آزاد و تساوى حقوق زوجين و برخوردارى خانواده از حمايت دولت و جامعه (ماده 16) حق مالكيت و منع سلب خودسرانه آن و نيز حق مالكيت مالى و خدمات عمومى (مواد 17 و 21) حق آزادى فكر، وجدان، عقيده و مذهب و حق بيان و تغيير آنها (مواد 18 و 19) حق شركت در انتخابات و رأى گيرى و استفاده از خدمات عمومى (ماده 21) حق كسب مشاغل عمومى به صورت مساوى، حمايت بيكار و اجرت مساوى براى كار مساوى (ماده 23) حق تشكيل آزادانه مجامع و جمعيتهاى مسالمتآميز و اتحاديه ها و... (مواد 20 و 23) حق بهرهمندى مادران و كودكان از مراقبت و بهداشت و بهرهمندى از خدمات اجتماعى(ماده 25) حق امنيت اجتماعى، استراحت، تفريح و رفاه، سلامت و آموزش رايگان و تحصيل معطوف به رشد شخصيت، شركت آزادانه در مجامع فرهنگى و هنرى و بهرهبردارى از منافع مادى و..(مواد22، 24، 25، 26 و 27) حق درخواست براى تأمين نظم و اجراى حقوق اشاره شده (ماده 28) وظيفه و تكليف هر فرد در برابر دولت و جامعه و محدوديتهاى قانونى (ماده 29) عدم تفسير غلط و سوءاستفاده از اعلاميه به طورى كه به پايمال كردن حقوق افراد بينجامد (ماده 309)
ذكر اين نكته نيز لازم است كه به علت اين كه اعلاميه حقوق بشر، ضمانت اجرايى نداشت، از سوى دولتهاى مختلف جهان قراردادها و كنوانسيونهايى مورد تصويب قرار گرفته كه اهتمام دولتها به حقوق بشر بيشتر صورت پذيرد و دولتهايى كه از اصول اين اعلاميه جهانى، تخطى مىكنند مورد تنبيه و بازخواست قرار گيرند، از جمله ميثاق بين المللى حقوق بشر در سال 1966، و كميتههاى جانبى سازمان ملل مانند كميته حقوق بشر، كميته محو تبعيض نژادى، كميته محو تبعيض عليه زنان و كميته نفى شكنجه. برخى اقوام و ملل نيز اعلاميههاى جداگانه در دفاع از حقوق بشر تصويب كردهاند مانند منشور اجتماعى اروپا در سال 1950، قرارداد حمايت از حقوق بشر در قاره آمريكا در سال 1969 و نيز اعلاميه اسلامى حقوق بشر در سال 1990 كه هركدام نشان دهنده توجه فرهنگهاى مختلف و مناطق مختلف جهان به حقوق بشر در عصر حاضر میباشد.
ديدگاههاى مختلف درباره حقوق بشر
اصول اساسى حقوق بشر و سير تاريخى آن، با بسيارى از مكاتب و اديان در تضاد بوده و برخى بنيانهاى مدرنيته، چون سكولاريسم، فردگرايى و انسانگرايى با اصول دينى و جهانبينىهاى گذشته و امروز بشر تعارض دارد. در اينجا به برخى از اين تعارضها مىپردازيم. گرچه بسيارى از اين تعارضات مورد توجه طرفداران مكاتب و اديانِ ذكر شده نيست و امروز حقوق بشر بيشتر از هرچيزى مورد توجه انسان مىباشد.
(ادامه دارد...)
قسمت قبلی (سوم)
|