يكي از مقولاتي كه پس از ايجاد حكومت جديد در افغانستان جامعه جهاني بر آن سعي و اهتمام داشته است، پروسه ملت سازي است، كه اگر واقع بينانه ببينيم بايد بگوييم كه هيچ موفقيتي در اين راستا به وجود نيامده است.
در پاسخ به اين مسئله كه چه امري باعث اين ناكامي گرديده است، گذشته از فساد و موارد ديگر كه بارها و به صورت مكرر به آن ها پرداخته شده و نقل هر مجلسي مي باشد، مي توان به عدم وجود يك فرهنگ ملي اشاره نمود.
افغانستان با توجه به تنوع آب و هوايي فراوان و همچنين وجود قوميت هاي متعدد در مناطق مختلف، از تكثر فرهنگي فراواني برخوردار است. هر قوم و طايفه اي در هر گوشه از كشور سنت ها و فرهنگ هاي خاص خود را دارد و وجود زبان ها و گويش هاي بسيار زياد مبين و نشان گر اين تفاوت ها مي باشد.
عوامل كتليستي ديگري نيز بر اين موضوع افزوده است. به عنوان نمونه تأثير مهاجرت به عنوان يك كتليست بسيار قوي كه ورود فرهنگ هاي حتي نامتناجس را در پي داشته است، چشم گير است. به هر حال اين عوامل نيز غيرقابل اجتناب بوده و تأثير منفي آن ها بر فرهنگ هاي مختلف در اقصي نقاط كشور مشهود است.
اجازه فعاليت به رسانه هاي متعدد، در سطوح مختلف فكري و فرهنگي ـ كه البته مسئولين و عوامل آن ها متاثر از فرهنگ هاي كشورهاي مهاجرپذير بوده اند ـ و با ديدهاي كاملا ناهمگون در راستاي ارتقاي فرهنگ جامعه تلاش مي نمايند، مورد ديگري است كه بر فاصله هاي فرهنگي بين اقشار و اقوام مختلف مي افزايد.
در مقابل، متاسفانه هيچ فعاليت مثبتي براي تقريب فرهنگ هاي منطقه اي و قومي يا به عبارتي خرده فرهنگ ها جهت رسيدن به يك فرهنگ ملي صورت نگرفته است و حتي در برخي موارد موضع گيري هاي مغرضانه و متعصبانه به خصوص در مورد مذهب ـ بيش تر در گذشته ـ و زبان، خرده فرهنگ ها را از هم ديگر دورتر نموده است و اين موضوع تا جايي پيش رفته است كه گذشته از نحوه لباس پوشيدن و برخوردهاي اجتماعي، وقتي ما در پايتخت كشور با يك افغان ـ از هر نژاد، قوم يا زباني ـ سخن مي گوييم، بايد تلاش بسيار زيادي کنیم تا بتوانيم منظور خود را به وي تفهيم نماييم.
اين در حالي است كه شكل پوشش و نحوه رفتار اجتماعي در يك فرهنگ ملي خود مي تواند بدون بيان كلام، سخن هاي بسياري را بگويد و همچنين امثال و حكم، متل ها و ابيات و اشعار در يك فرهنگ ملي نقش بارزي را در افهام و تفهيم بازي مي نمايد.
به هر حال آن چه امروزه ما به آن نياز بسيار شديدي داريم، ايجاد يك فرهنگ ملي است و تا زماني كه سخن از اختلافات فرهنگي و قصد غالب نمودن خرده فرهنگ خودي بر خرده فرهنگ بخش ديگري از افراد جامعه باشد، چيزي جز فروپاشي فرهنگي عايد اجتماع نخواهد گرديد.
اين وظيفه ارگان هاي دولتي به خصوص وزارت اطلاعات و فرهنگ، وزارت معارف و تحصيلات عالي و در كنار آن رسانه هاي كشور است تا با تعقيب و پياده نمودن سياست هاي واحد كه به دور از تعصبات باشد، يك فرهنگ ملي را به جامعه تقريبا از هم پاشيده افغانستان تقديم نمايند تا زمينه ساز انسجام ملي و تشكيل يك ملت واحد باشد.